ÖZEL HABER
Çığrılı Medya Grup Kuruluşudur -

TÜRKÇE İLK TIP KİTABINI YAZDI

Osmanlı’nın ilk Döneminde Türkçe ilk Tıp Kitabını (Geredeli İshak Bin Murad) yazmış.

TÜRKÇE İLK TIP KİTABINI YAZDI
  • 07.07.2015
  • 1.246 kez okundu

‘Edviye-i Müfrede’  ilk türkçe tıp kitabıOsmanlı’nın ilk Döneminde Türkçe ilk Tıp Kitabını (Geredeli İshak Bin Murad) yazmış.

Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 15. Ciltte yer alan kaynağa göre, Geredeli İshak Muradoğlu, ilk Osmanlı devrinin meşhur (müderris/profesör) doktorlarındandır. İshak Efendi, din bilimlerine de vakıf bir hekim olduğundan halk arasında “hoca tabib” diye nam salmıştır. Doğum ve ölüm tarihleri bilinmemekte olan Geredeli İshak’ın babasının adı Murad’dır.

Sultan I. Murad ve Yıldırım Bayezid Han devirlerinde (1359-1402) yetişen Hekim İshak’ın, Bursa’da Yıldırım Bayezid’in yaptırdığı ilk Osmanlı medresesi ve darü’ş-şifası (hastane) olan Yıldırım Darü’ş-Şifası’nda müderrislik yaptığı ve hastalara baktığı sanılmaktadır.

Yıldırım Bayezid’in, daha önce Gerede’ye bağlı Mengen’in Kara İshak Köyü’nde kurdurduğu vakıftan haraketle, İshak bin Murad’ın Kara İshak Köyü’nden olduğu öne sürülmüşse de; yapılan araştırma gezisinde köyde herhangi bir tarihi esere rastlanmadığı, köylülerin ise İshak bin Murad ismini duymadıkları ve köyün isminin nereden geldiğini bilmedikleri müşahede edilmiştir.

Türkçe olarak yazdığı ‘Edviye-i Müfrede’ adlı tıp kitabıyla meşhur olan İshak bin Murad, bu eserini 1390 yılı temmuz-ağustos aylarında (Şaban-792/H) Arkut Dağı’nda ve Keçi Kalesi civarında dolaşarak yazmıştır.

Edviye-i Müfrede nüshaları genellikle Hacı Paşa’nın ‘Müntehabü’ş-Şifa’sı ile birlikte istinsah edilerek (çoğaltılarak) tek kitap halinde kullanıldığından adı bazı kütüphanelerde “Müntehabü’ş-Şifa et-Tıb” şeklinde geçmiştir.

Bir kısım nüshalarda ise ‘Havassü’l- Edviye’ biçiminde görülen eser ‘Hülasatü’t-Tıb’ diye de bilinmektedir.Edviye-i Müfrede, çağının tıp bilgisini ve anlayışını yansıtan; araştırmalara ve tecrübelere dayandığı için bilimsel değeri yüksek, bir esredir.

Geredeli İshak kimdir? Hayatı ve eserleri

Geredeli İshak kimdir? Hayatı ve eserleri: XIV. yüzyılda yaşayan bir Osmanlı hekimi. Hayatı hakkında fazla bilgi bulunma­maktadır. Babasının adı Murad’dır. Bazı kaynaklarda Yıldırım Bayezid devrinde (1389-1403) yaşadığı, Hoca Tabîb diye anıl­dığı ve Bursa Yıldırım Dârüşşifâsı’nda hastalara baktığı yazılı ise de bu bilgi­ler kesin değildir.

İshak b. Murâd, 792 (1390) yılında Ge­rede’de Arkut dağında Türkçe olarak yazdığı tıp kitabı ile meşhurdur. Eserin özgün bir adı yoktur; genellikle nüsha­ları Hacı Paşa’nın Münte/ıabü’ş-Şi/d’sı ile birlikte istinsah edilerek tek kitap halinde kullanıldığından adı bazı kütüp­hane kayıtlarına yanlış olarak Münteho-bü’ş-Şifâ şeklinde geçmiştir. Bir kısım nüshalarında İsmi Havâssü’l-edviye bi­çiminde görülen eser hakkında yapılan araştırmalarda, Önsözde müellif ismin­den sonra eser adının verilmesi beklenen yerde, “edviye-i müfrede”yi toplayan bir eser olduğunu ifade eden cümledeki bu terkip kitaba ad olarak kabul edilmek­tedir.[1][111] Fakat Sarton’un, Havâssü’l-edviyeyanında han­gi nüshaya dayandığını belirtmeden kay­dettiği Hulâsatü’t-tıb adı[2][112] eserin muhtevasına daha uygundur.

İshak b. Murâd eserini yazarken Hi-pokrat, Galen, Zikorizos ve Ebû Bekir er-Râzî gibi eski hekimlerden ve genel­likle İbn Sînâ’nın el-Könûn fi’t-tıb ile İsmail b. Hasan el-Cürcânî’nin Zahîre-i Hârizmşâhî adlı eserlerinden faydalan­mış, derlediği bilgilere kendi tecrübele­rini de ilâve etmiştir. İlâç terkipleri ki­tabından çok bir tıp kitabı olan eser iki bölüm ve iki ekten oluşmaktadır. Birin­ci bölümde Türkçe. Arapça ve Farsça ola­rak yazılan ilâç ve bitki isimleri alfabe­tik sırayla verilmekte ve ilâçların kulla­nılış şekilleri hakkında açıklamalar yapıl­maktadır. Bu bölümün sonuna ayrı bir kısım halinde baş, göz. kulak ve burun gibi organlarla ilgili ağrılara karşı yazı­lacak reçeteler eklenmiştir. İkinci bölüm tıp pratiğine dair bilgileri ihtiva eden dört kısımdan oluşmaktadır. Birinci kı­sım başla, ikinci kısım göğüs boşluğu ve üçüncü kısım karın boşluğundaki organlarla ilgili hastalıklardan, dördüncü kısım da haricî hastalıklardan söz eder. Bu bölümün sonunda beş fasıldan iba­ret bir ek vardır.

 Haiâsatü’t- tıbb’m (Eduiye-i Müfrede) Türkiye’de ve Türkiye dışındaki çeşitli kütüphanelerde yazma nüshaları mev­cuttur.[3][113]

 İshak b. Murâd’ın. bu kitaptan başka İbn Cezle’nin (ö. 493/ 1100) Takvîmü’l-ebdân adlı eserinden yaptığı bir tercü­mesinin de bulunduğu kaydedilmekte­dir.[4][114]

 Bibliyografya:

 İshak b. Murâd, tduiye-i Müfrede, Bursa Eski Yazma ve Basma Eserler Ktp., Haraççıoğlu, nr. 1134/1, vr. 1 a-55b; W. Pertsch. Die Orienta-lischen Handscriflen der Herzogtichen Bibliot-hek zil Golha, Zıveiter Teil: Die Türkischen Handschriften, Wien 1864, s. 99; Osmanlı Mü­ellifleri, III, 203; Osman Şevki Uludağ, Beşbu-çuk Asırlık Türk Tababeti Tarihi, istanbul 1925; a.e. (s.nşr. Üter Uzel). Ankara 1991; a.mif. “Es­ki Tıbbımızda Değerli Kitaplar”, Ülkü, V/30, İstanbul 1935, s. 421; Uzunçarşılı. Anadolu Bey­likleri, s. 212, 213; Adıvar, Osmanlı Türklerin­de İlim, s. 20; Blochet, Catatogue, Paris 1952, s. 70, 171; Sarton. Introduction, IH/2, s. 1726; Ullmann, Die Medizin, s. 285-286; Bedi N. 5eh-suvaroğlu – A. Demirhan Erdemir — G. Cantay, Türk Tıp Tarihi, Bursa 1984, s. 28; Ayşegül De­mirhan Erdemir, Tıp Tarihi ue Deontoloji Ders­leri, Bursa 1994, s. 124; a.mlf.. “Geredeli İs­hak Bin Murad”, Türk Dünyası Tarih Dergisi, sy. 90, İstanbul 1994, s. 50-54; 0. Spies, “Des Türkische Drogen-und Medizinbuch des Is-hâq Ibn Murâd”, Studia Orientaiia in Memo-riam Caroli Brockelmann, Haile 1968, s. 185-192; a.mlf., “Ishâkb. Murâd”, El2 (|ng.), IV, 111; Mustafa Canpolat, “XIV. Yüzyılda Yazılmış Değerli Bir Tıp Eseri; Edviye-i Müfrede”, roe.,V(1973),s.21-47.

 KAYNAK: TÜRKİYE DİYANET VAKFI İSLAM ANSİKLOPEDİSİ, 15. CİLT

Etiketler: / / / /

GEREDE’NİN ESKİ BAŞKOMİSERE 7 YIL 6 AY HAPİS CEZASI
15 Temmuz Darbe girişimi sırsında Gerede Esentepe Bölge Trafik İstasyonu’nda görevli bulunan Başkomiser Adil Polat hakkında açılan dava sonuçlandı. Darbenin...
Gerede SYDV Mütevelli heyetini seçecek
Gerede’de faaliyette bulunan sivil toplum kuruluşları (STK) arasından temsilci seçimi yapılacağını belirten Gerede SYDV, 27 Aralık’ta Kaymakamlıkta yapılacak seçim ile...
Buluşma Dayıoğlu Camii’nde yapıldı
Gerede İlçe Müftülüğü tarafından organize edilen sabah namazı buluşması 08 Aralık 2017 Cuma günü Dayıoğlu Camii’nde yapıldı. Eda edilen sabah...
Kaymakamdan 92 köye ziyaret
Gerede Kaymakamı Cengiz Ünsal, ilçemize bağlı 92 köyü de ziyaret ederek incelemelerde bulundu. Gerede Kaymakamı Cengiz Ünsal, köy ziyaret ve...
Miniklerin Müftü ziyareti
Gerede İlçe Müftülüğü merkez binasında eğitim öğretim gören 4-6 yaş grubu öğrencileri Gerede İlçe Müftüsü Abdurrahman Şenoğlu’nu makamında ziyaret ederek...
Gerede’de mera ıslah çalışmaları tamamlandı
Gerede’de 900 dekar alanda “Mera Islahı Uygulama Projesi” kapsamında Gerede ilçesi Samat köyü yaylasında mera ıslah çalışmaları tamamlandı. Proje kapsamında...
Hakkari Şemdinli’ye Geredeli Müftü
Geredeli hemşerimiz Osman Doğan, Diyanet İşleri Başkanlığı’nın onayı ile Şemdinli ilçesine İlçe Müftüsü olarak atandı. Çanakkale ili Gelibolu İlçe Vaizi...
Gerede’de 5 milyonluk satış geliri
Gerede Orman İşletme Müdürlüğü’nün açık artırmalı satış ihalesi İşletme Müdürlüğü’nün satış salonunda gerçekleştirildi. Gerede Orman İşletme Müdürlüğü Merkez Depo, Cemaller...
Gerede OİM kışa hazır
Gerede Orman İşletme Müdürlüğü’nün idare dış cephe yalıtımı ve bina içlerinde tamirat işlerine ait çalışmalar tamamlandı. Çalışmaların hızlı bir şekilde...
Ormanlarımız denetimden geçti
Gerede Orman İşletme Müdürlüğü’ne bağlı ilçemiz ormanları ara denetimlerden başarı ile geçti. Denetimlere ilçemizden Gerede Orman İşletme Müdürü ve şefleri...
Kick boksta birinciler Gerede’den
Gerede ilçemizde Gençlik Merkezi Müdürü İlhan Şimşek’in antrenörlüğünde ki kick boks öğrencileri Sakarya’da büyük başarı elde ederek ilçemize birincilik madalyaları...
Serap Çığrılı, 5 Aralık Kadın Hakları Günü mesajı
Ak Parti Gerede Kadın Kolları Başkanı Serap Çığrılı, 5 Aralık Dünya Kadın Hakları Günü nedeniyle bir mesaj yayınladı. Ak Parti...
Belediye’nin bütçesi netleşti; 45 milyon
Gerede Belediyesi 2018 yılı mali bütçesini 45 milyon TL olarak netleştirerek yarısını yatırım giderlerine ayırdı. Kasım ayının son meclis toplantısında...
Gerede trafiğinde yeni yasaklar, dikkat ceza yemeyin
Gerede Kaymakamlığı, Gerede Belediyesi ve İlçe Emniyet Müdürlüğü’nün oluşturduğu Trafik Komisyonu,  ilçe trafiğini düzene sokmak, şehir merkezinde yaya ve trafik...
Gerede’de 3 günlük elektrik kesintisi
İlçemiz Gerede genelinde şebeke bakım ve onarım çalışmaları nedeniyle 04, 05 ve 06 Aralık 2017 tarihlerinde planlı elektrik kesintisi yapılacağı...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.