ÖZEL HABER
Çığrılı Medya Grup Kuruluşudur -

TÜRKÇE İLK TIP KİTABINI YAZDI

Osmanlı’nın ilk Döneminde Türkçe ilk Tıp Kitabını (Geredeli İshak Bin Murad) yazmış.

TÜRKÇE İLK TIP KİTABINI YAZDI
  • 07.07.2015
  • 1.476 kez okundu

‘Edviye-i Müfrede’  ilk türkçe tıp kitabıOsmanlı’nın ilk Döneminde Türkçe ilk Tıp Kitabını (Geredeli İshak Bin Murad) yazmış.

Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 15. Ciltte yer alan kaynağa göre, Geredeli İshak Muradoğlu, ilk Osmanlı devrinin meşhur (müderris/profesör) doktorlarındandır. İshak Efendi, din bilimlerine de vakıf bir hekim olduğundan halk arasında “hoca tabib” diye nam salmıştır. Doğum ve ölüm tarihleri bilinmemekte olan Geredeli İshak’ın babasının adı Murad’dır.

Sultan I. Murad ve Yıldırım Bayezid Han devirlerinde (1359-1402) yetişen Hekim İshak’ın, Bursa’da Yıldırım Bayezid’in yaptırdığı ilk Osmanlı medresesi ve darü’ş-şifası (hastane) olan Yıldırım Darü’ş-Şifası’nda müderrislik yaptığı ve hastalara baktığı sanılmaktadır.

Yıldırım Bayezid’in, daha önce Gerede’ye bağlı Mengen’in Kara İshak Köyü’nde kurdurduğu vakıftan haraketle, İshak bin Murad’ın Kara İshak Köyü’nden olduğu öne sürülmüşse de; yapılan araştırma gezisinde köyde herhangi bir tarihi esere rastlanmadığı, köylülerin ise İshak bin Murad ismini duymadıkları ve köyün isminin nereden geldiğini bilmedikleri müşahede edilmiştir.

Türkçe olarak yazdığı ‘Edviye-i Müfrede’ adlı tıp kitabıyla meşhur olan İshak bin Murad, bu eserini 1390 yılı temmuz-ağustos aylarında (Şaban-792/H) Arkut Dağı’nda ve Keçi Kalesi civarında dolaşarak yazmıştır.

Edviye-i Müfrede nüshaları genellikle Hacı Paşa’nın ‘Müntehabü’ş-Şifa’sı ile birlikte istinsah edilerek (çoğaltılarak) tek kitap halinde kullanıldığından adı bazı kütüphanelerde “Müntehabü’ş-Şifa et-Tıb” şeklinde geçmiştir.

Bir kısım nüshalarda ise ‘Havassü’l- Edviye’ biçiminde görülen eser ‘Hülasatü’t-Tıb’ diye de bilinmektedir.Edviye-i Müfrede, çağının tıp bilgisini ve anlayışını yansıtan; araştırmalara ve tecrübelere dayandığı için bilimsel değeri yüksek, bir esredir.

Geredeli İshak kimdir? Hayatı ve eserleri

Geredeli İshak kimdir? Hayatı ve eserleri: XIV. yüzyılda yaşayan bir Osmanlı hekimi. Hayatı hakkında fazla bilgi bulunma­maktadır. Babasının adı Murad’dır. Bazı kaynaklarda Yıldırım Bayezid devrinde (1389-1403) yaşadığı, Hoca Tabîb diye anıl­dığı ve Bursa Yıldırım Dârüşşifâsı’nda hastalara baktığı yazılı ise de bu bilgi­ler kesin değildir.

İshak b. Murâd, 792 (1390) yılında Ge­rede’de Arkut dağında Türkçe olarak yazdığı tıp kitabı ile meşhurdur. Eserin özgün bir adı yoktur; genellikle nüsha­ları Hacı Paşa’nın Münte/ıabü’ş-Şi/d’sı ile birlikte istinsah edilerek tek kitap halinde kullanıldığından adı bazı kütüp­hane kayıtlarına yanlış olarak Münteho-bü’ş-Şifâ şeklinde geçmiştir. Bir kısım nüshalarında İsmi Havâssü’l-edviye bi­çiminde görülen eser hakkında yapılan araştırmalarda, Önsözde müellif ismin­den sonra eser adının verilmesi beklenen yerde, “edviye-i müfrede”yi toplayan bir eser olduğunu ifade eden cümledeki bu terkip kitaba ad olarak kabul edilmek­tedir.[1][111] Fakat Sarton’un, Havâssü’l-edviyeyanında han­gi nüshaya dayandığını belirtmeden kay­dettiği Hulâsatü’t-tıb adı[2][112] eserin muhtevasına daha uygundur.

İshak b. Murâd eserini yazarken Hi-pokrat, Galen, Zikorizos ve Ebû Bekir er-Râzî gibi eski hekimlerden ve genel­likle İbn Sînâ’nın el-Könûn fi’t-tıb ile İsmail b. Hasan el-Cürcânî’nin Zahîre-i Hârizmşâhî adlı eserlerinden faydalan­mış, derlediği bilgilere kendi tecrübele­rini de ilâve etmiştir. İlâç terkipleri ki­tabından çok bir tıp kitabı olan eser iki bölüm ve iki ekten oluşmaktadır. Birin­ci bölümde Türkçe. Arapça ve Farsça ola­rak yazılan ilâç ve bitki isimleri alfabe­tik sırayla verilmekte ve ilâçların kulla­nılış şekilleri hakkında açıklamalar yapıl­maktadır. Bu bölümün sonuna ayrı bir kısım halinde baş, göz. kulak ve burun gibi organlarla ilgili ağrılara karşı yazı­lacak reçeteler eklenmiştir. İkinci bölüm tıp pratiğine dair bilgileri ihtiva eden dört kısımdan oluşmaktadır. Birinci kı­sım başla, ikinci kısım göğüs boşluğu ve üçüncü kısım karın boşluğundaki organlarla ilgili hastalıklardan, dördüncü kısım da haricî hastalıklardan söz eder. Bu bölümün sonunda beş fasıldan iba­ret bir ek vardır.

 Haiâsatü’t- tıbb’m (Eduiye-i Müfrede) Türkiye’de ve Türkiye dışındaki çeşitli kütüphanelerde yazma nüshaları mev­cuttur.[3][113]

 İshak b. Murâd’ın. bu kitaptan başka İbn Cezle’nin (ö. 493/ 1100) Takvîmü’l-ebdân adlı eserinden yaptığı bir tercü­mesinin de bulunduğu kaydedilmekte­dir.[4][114]

 Bibliyografya:

 İshak b. Murâd, tduiye-i Müfrede, Bursa Eski Yazma ve Basma Eserler Ktp., Haraççıoğlu, nr. 1134/1, vr. 1 a-55b; W. Pertsch. Die Orienta-lischen Handscriflen der Herzogtichen Bibliot-hek zil Golha, Zıveiter Teil: Die Türkischen Handschriften, Wien 1864, s. 99; Osmanlı Mü­ellifleri, III, 203; Osman Şevki Uludağ, Beşbu-çuk Asırlık Türk Tababeti Tarihi, istanbul 1925; a.e. (s.nşr. Üter Uzel). Ankara 1991; a.mif. “Es­ki Tıbbımızda Değerli Kitaplar”, Ülkü, V/30, İstanbul 1935, s. 421; Uzunçarşılı. Anadolu Bey­likleri, s. 212, 213; Adıvar, Osmanlı Türklerin­de İlim, s. 20; Blochet, Catatogue, Paris 1952, s. 70, 171; Sarton. Introduction, IH/2, s. 1726; Ullmann, Die Medizin, s. 285-286; Bedi N. 5eh-suvaroğlu – A. Demirhan Erdemir — G. Cantay, Türk Tıp Tarihi, Bursa 1984, s. 28; Ayşegül De­mirhan Erdemir, Tıp Tarihi ue Deontoloji Ders­leri, Bursa 1994, s. 124; a.mlf.. “Geredeli İs­hak Bin Murad”, Türk Dünyası Tarih Dergisi, sy. 90, İstanbul 1994, s. 50-54; 0. Spies, “Des Türkische Drogen-und Medizinbuch des Is-hâq Ibn Murâd”, Studia Orientaiia in Memo-riam Caroli Brockelmann, Haile 1968, s. 185-192; a.mlf., “Ishâkb. Murâd”, El2 (|ng.), IV, 111; Mustafa Canpolat, “XIV. Yüzyılda Yazılmış Değerli Bir Tıp Eseri; Edviye-i Müfrede”, roe.,V(1973),s.21-47.

 KAYNAK: TÜRKİYE DİYANET VAKFI İSLAM ANSİKLOPEDİSİ, 15. CİLT

Etiketler: / / / /

Minik adımlar, büyük ufuklar programı
Gerede İlçe Müftülüğü ve Gerede Milli Eğitim Müdürlüğü işbirliği ile düzenlenen değerler eğitimi kapanış programı 23 Mayıs 2018 Çarşamba günü...
Gerede’de Osmanlı geleneği sürdürüldü
Kadim ramazan geleneği olan Enderun usulü teravih namazı Gerede Yeni Cami’de kılınan namaz ile eda edildi. Bolu İl ve Gerede...
10 yolcu ölümden döndü
Gerede Bolu arası yolcu taşımacılığı yapan minibüs D- 100 yolunun sol şeridine arıza nedeniyle bırakılan iş makinesine arkadan çarptı ve...
GEREDE’YE KETEM DURAĞI YAPILDI
İlçemiz Gerede’ye İl Sağlık Müdürlüğü tarafından Kanser Erken Teşhis Tarama Eğitim Merkezi (KETEM) durağı açıldı. Kanserin erken tanısı konusunda toplumsal...
Parti temsilcileri Kaymakamlıkta toplandı
24 Haziran 2018 Pazar günü yapılacak olan Cumhurbaşkanlığı Seçimi ve 27’nci Dönem Milletvekili Genel Seçimi ile ilgili alınacak tedbirlerin görüşülmesi...
Ak Adaylar Gerede’ye çıkarma yaptı
Bolu Milletvekili Fehmi Küpçü, AK Parti Bolu Milletvekili Adayları Arzu Aydın, Metin Vural ve İl Teşkilatı Gerede ilçesine çıkarma yaparak...
FEHMİ KÜPÇÜ YENİDEN ADAY
AK PARTİ BOLU MİLLETVEKİLLERİ SIRALAMASI BELLİ OLDU 24 Haziran’da yapılacak 27. Dönem Milletvekili Genel Seçimleri için Ak Parti Bolu milletvekilleri...
AK PARTİ BOLU MİLLETVEKİLİ ADAYLARI BELLİ OLDU
24 Haziran’da yapılacak 27. Dönem Milletvekili Genel Seçimleri için Ak Parti Bolu milletvekilleri sıralaması belli oldu. 1-Arzu Aydın 2-Fehmi Küpçü...
Doğanay, Bakanlık Müşavirliği’ne atandı
Tütün ve Alkol Piyasası Denetleme Kurulu’nun kapatılmasının ardından TAPDK’nin üst kurul üyesi Geredeli hemşerimiz Murat Doğanay, Ekonomi Bakanlığı’nın birinci derece...
19 MAYIS COŞKUYLA KUTLANDI
19 Mayıs Atatürk’ü Anma Gençlik ve Spor Bayramı Cumhuriyet Meydanı’nda gerçekleştirilen çelenk sunumu ile başladı. 19 Mayıs 2018 Cumartesi günü...
Kaymakam Ünsal’dan 19 Mayıs mesajı
Gerede Kaymakamı Cengiz Ünsal 19 Mayıs Atatürk’ü Anma Gençlik ve Spor Bayramı dolayısıyla bir kutlama mesajı yayınladı. Gerede Kaymakamı Cengiz...
Bilgievi öğrencileri belgelerini aldı
Gerede Belediyesi Ramazan Dede Bilgievi velilere yönelik düzenlediği etkinliğin ardından bu haftada derslere katılan 2, 3, ve 4.sınıf öğrencilerini mutlu...
AŞEVİ, SICAK AŞ ULAŞTIRMAYA DEVAM EDİYOR
Hayırseverler ile ihtiyaç sahiplerini buluşturan Gerede Belediyesi 18 yıldır sıcak aş dağıtımı yapmaya devam ediyor. Hayırseverlerin destekleri ile alınan malzemeler...
“Emlak verginizi ödemeyi unutmayın”
Gerede’de mesken ve işyerlerine yönelik emlak ve çevre temizlik vergilerinin 2018 yılı 1. taksit ödemeleri başladı. Mükellefler ödemelerini 31 Mayıs...
Hastane de bütün bölümler yeni binada
2016 yılında yapımı başlayan Gerede Devlet Hastanesinin inşaatı ve teşrifatı tamamlanarak tüm bölümleri ile hizmet vermeye başladı. Gerede Devlet Hastanesi...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.